دفتر ثبت مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان «ویژه ی مشاوران»

مقدّمه:

با توجّه با اهمیّت فعالیّت مشاوران در حیطه ی راهنمایی و مشاوره ی سازگاری و تأثیر مستقیم این نوع فعالیّت در تأمین سلامت و بهداشت روان و سازگاری دانش آموزان تا شرایط و موقیّت های مختلف و نقش مؤثر آن در بهبود و پیشرفت فعالیت های تحصیلی و شغلی آنان و ضرورت نظم بخشیدن به عملکرد مشاوران در این زمینه، مجموعه ی حاضر با اهداف زیر تدوین گردیده است.

اهداف:

1- ثبت گزارش اقدامات مشاوره ای در رابطه با مشکلات رفتاری و امکان پی گیری مستمرکار توسط مشاور.

2- ارزیابی کار مشاور در حیطه راهنمایی و مشاوره ای سازگاری توسط مسئولان ذی ربط

3- امکان تهیه ی آمار تنوّع و فراوانی مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان کل کشور در پایان هر سال تحصیلی

4- برنامه ریزی مناسب در جهت پیشگیری از مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان و پیش بینی آموزش های لازم برای مشاوران

دستورالعمل دفتر ثبت مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان «ویژه مشاوران»

1- دفتر مذکور مربوط به ثبت و انعکاس گزارش مشاهدات، پیگیری ها، روش های حل مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان توسط مشاور می باشد.

2- در هر صفحه، مشخصات دانش آموز با «کُد» ویژه ای مشخص می گردد که با توجّه به مفاد بند 4 فقط باصلاح دید مشاور و کسب مجوّز کتبی از دانش آموز یا والدین، مشخصات صاحب کُد در موارد ضروری در اختیار افراد ذی صلاح قرار می گیرد.

3- کُد گذاری به ابتکار، نوآوری و خلاقیت شخص مشاور بستگی دارد.

4- برگه «کدیاب» از دفتر مذکور جدا و در ترد مشاور مربوط به صورت محرمانه نگهداری می گردد.

5- با توجه به اصل رازداری، حفظ اسرار مشاوره ای و اهمیّت آن دفتر مذکور فقط باید در اختیار مشاور واحد آموزشی باشد و در صورت نیاز به پیگیری خاص و انجام ارزشیابی کار مشاور، تنها مدیر مدرسه، کارشناس یا دبیر تخصّصی هسته ی مشاوره معاون پرورش منطقه، کارشناس مسئول مشاوره ای استان، معاون پرورشی استان و وزارت متبوع با رعایت بند 2 دستورالعمل حق بازدید خواهند داشت.

6- ارایه ی هرگونه اطلاعات در زمینه ی پرونده ی مشاوره ای دانش آموز صرفاً باصلاح دید هسته ی مشاوره ی منطقه و یا کارشناسی مشاوره ای استان خواهد بود.

7- مشخصّه ی بارز: منظور توان و استعدادهای شاخص و مشکلات جسمی دانش آموز می باشد.

8- خلاصه ی وضعیّت خانواده : منظور از وضعیت خانواده در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و ... می باشد.

9- فرم گزارش آماری مشکلات روانی اجتماعی به طور سالانه توسط مشاور مدرسه بر اساس اطلاعات ثبت شده در دفتر ثبت مشکلات دانش آموزان تکمیا و به هسته مشاوره ی منطقه ارسال می گردد.

تذکّر: از آن جا که هدف فرم آماری، شناسایی تنوع و فراوانی مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان و
برنامه ریزی برای پیشگیری از این نوع مشکلات می باشدصحت و دقت آمارها بسیار حایز اهمیّت است.

شرایط نگهداری، انتقال و امحای دفتر، توسط مشاور:

الف- ضروری است دفتر ثبت گزارش همیشه در اتاق مشاور دبیرستان جهت ارایه به بازدیدکنندگان به صورت محرمانه موجود باشد.

تذکّر مهم: مشاور باید در برخورد با مسایل دانش آموز ضمن توجّه به وضعیت خانوادگی فرهنگی و اجتماعی محیط زندگی دانش آموز حساسیّت و دقت لازم را در اتخاذ تدابیر اعمال و در موارد خاصّ (منافی عفّت) از ثبت مشروح گزارش خودداری نماید ضمناً نگهداری دفتر در مکانی امن و مطمئن به صورت محرمانه الزامی است.

ب- در موارد زیر به تشخیص مشاور امحای دفتر پس از پایان سال تحصیلی ضروری است.

1- پس از جمع آوری و ثبت آمار تنوع و فراوانی مشکلات مندرج در دفتر

2- در صورت تغییر و اصلاح رفتار دانش آموز

3- بلااستفاده بودن اطلاعات مندرج در دفتر در خصوص پیگیری مسایل دانش آموز.

سیستم ارجاع دانش آموزان:

سیستم ارجاع: بسیاری از مشاوران (درمانگران) در مواقعی، مراجعان را به دلایلی برای دریافت خدمات مشاوره ای به متخصّصان یا مؤسسه یا مراکزی ارجاع می دهند هر چند ممکن است عده ای از مشاوران نسبت به این امر تردید داشته یا نگران باشند. با این حال ارجاع را باید یکی از اصول و ضرورت های خدمات مشاوره ای مطلوب و کامل دانست. ارجاع، ضعف تخصّصی تلّقی نمی شود بلکه آن را باید قوّت تخصصی و بیانگر خلوص مشاور دانست. لذا در مواردی با این که مشاور امکان ارایه ی خدمات تخصّصی را دارد. ولی به، دلایلی از جمله : نوع ارزش ها و اعتقادات، شخصیت یا جنسیت چنان چه میان او مراجع تعارضاتی وجود داشته باشد و تلاش در این زمینه به جایی نرسد. از این رو ارجاع مناسب و به موقع می تواند موجب بهره وری مراجع از خدمات یاورانه شود. در ارجاع نکاتی مورد توجه است:

1- شناسایی محیط ها و منابع کمک رسانی برای ارجاع ضروری است. باید مشاوران در شناسایی منابع کمکی محلی و مرکز مشاوره ای (برای آگاهی و استفاده از توانمندی های آنان) بکوشند . هم چنین، هسته های مشاوره و خود مؤسسات در شناساندن، توانمندی های متخصصان و در کل حیطه کاری و تخصصی خویش اقدام نمایند.

2- حتی الامکان مراجع را به جای یک مرکز (هسته ی مشاوره، مرکز مشاوره و ...) برای جلوگیری از سردرگمی، او را با توجّه به نیاز تخصصی به یک شخص معیّن در آن مرکز ارجاع دهید. بناراین مراجع با سهولت بیشتری می تواند از خدمات مورد نظر استفاده نماید.

3- در ارجاع به متخصصان دیگر، با توافق مراجع، اطلاعات لازم داده می شود. لذا در صورتی که نیاز ببیند که اطلاعاتیدر اختیار متخصصان در خصوص مراجع قرار دهید با هنماهنگی مراجع و آماده نمودن وی این امر صورت گیرد. در این موارد توافق کتبی بهتر است.

4- گاهی پس از ارجاع مراجع، فعالیّت مشاوره ای شما ادامه پیدا می کند. بنابراین کسب اطلاع در خصوص رابطه مشاوره ای جدید باید با با رضایت مراجع صورت گیرد و نباید او را تحت فشار قرار داد.

5- پس از ارجاع پیگیری کنید شرایط جدید (ارجاع) تا چه اندازه پاسخگوی نیازهای قبل از ارجاع بوده است؟ به عبارتی به این سؤال پاسخ دهید که ارتباط جدید رضایت بخش بوده است یا خیر؟

6- ارجاع براساس اعتماد و اطمینان صورت می گیرد. مراجع در قبول یا رد پیشنهاد مشاور مختار است چرا که نقش مشاوران آگاه کردن مراجعان از شرایط مطلوب تر و استفاده از خدمات بهینه می باشد.

7- در هر حال مسئولیت صحّت و سلامت ارجاع با مشاوران است. و باید دقّت، توجّه و مدیریت لازم به عمل آید.

8- علاوه بر ارجاع استفاده از خدمات مشورتی متخصّصان همتا (یا اساتید) می تواند زمینه ی رشد مشاوران را فراهم نماید. لذا مشاوران سعی نمایند متخصصانی همتا برای دریافت بازخورد تخصّصی برای خود در نظر بگیرند.

در پایان یادآوری می شود که دانش آموزان نیازمند خدمات مشاوره از طریق اولیای خود یا اولیای مدرسه (مدیر، معانونان، معلمان و مربیان و ...) به منظور استفاده از خدمات مشاوره ای به مشاور (در مدارسی که مشاور تعلق می گیرد) یا به هسته های مشاوره ارجاع می شوند. که هماهنگی دقیق در پذیرش مراجعان و پایه گذاری تغییرات مثبت، نقش بسزایی دارد که توجه مشاوران و کارشانس و اعضای هسته ی مشاوره در ارایه ی برنامه های کارکردی منظم ضرورت نام دارد.

سیستم ارجاع مبتنی بر مدرسه:

1- مشاور مسئول ارایه ی خدمات مشاوره و نقش محوری خدمات راهنمایی و مشاوره را بر عهده دارد. بنابراین: از کلیه ی منابع و ابزارها برای شناسایی دانش آموزان نیازمند خدمات مشاور استفاده می نماید.

2- با توجه به اصل دسترسی آسان مراجع به خدمات بهینه مشاور در مواردی که تشخیص می دهد که مراجع در شرایط ویژه ای قرار دارد می تواند کوتاه ترین مسیر ارجاع را برای او پیشنهاد کند. لذا در این شرایط رو نوشت برگه معرفی را به هسته ی مشاوره منعکس می نماید.

3- هسته ی مشاوره مراکز مشاوره و مراکز حمایتی را بر اساس صلاحیت علمی و تخصصی شناسایی و به منظور استفاده ی مشاوران، مدارس در موارد خاص اعلام می نماید.

4- در هرحال ارجاع توسط مشاور یک امر پیشنهادی است و مشاوران باید تلاش نمایند در مواقع نیاز، مراجعان را آماده پذیرش نمایند تا حالت اجبار تهدید پیدا نکند.

5- ارجاع در مدارس ابتدایی و راهنمایی که در حال حاضر برون مشاور هستند؛ اولین سطح تخصصی خدمات مشاوره توسط هسته مشاوره صورت می گیرد. بنابراین: دانش آموزان نیازمند خدمات مشاوره ای پس از شناسایی (توسط معلّمان، والدین و ...) از طریق آنان یا اولیای مدرسه به هسته ی مشاوره (مرکز مشاوره) ارجاع داده می شوند و اعضای هسته ی مشاوره به آنان، خدمات مشاوره و روان شناختی را مطابق اصول حرفه ای ارایه می نمایند.

خصوصیات دانش آموزان دبیرستانی (نوجوانی):

1- رشد و نموجسمی:

الف) در این دوره رفتار نوجوانان دارای وجوه مشترک و تقریباً یکسانی است به دلیل این که تغییرات، زیادی به سرعت در نوجوانان روی می دهد. آنها احساس ناراحتی می کنند. ابتدا دست و پای آن ها به لحاظ طولی، بزرگ می شود و چیزی نمی گذرد که صورت و بدن آن ها به صورت افراد بالغ در می آید. مشاور باید از رفتارهای طبیعی نوجوانان و ناراحتی های خاص آن ها در این دوره آگاهی کافی داشته باشد تا بتواند با موفقیت به راهنمایی آنان بپردازد.

ب) در این دوره، رشد عضلانی سریع است و نوجوان به دقت به وضع جسمانی خود توجه می کند.

ج) در این سنین رشد دختران بیشتر است ممکن است دختران تصور کنند که با پسران فرق دارند یا آن که احتمال دارد پسران در برابر رشد دختران احساس حقارت کنند.

د) تغییرات ظاهری نظیر پیدا شدن لکه و جوش های صورت نوجوانان را ناراحت می کند. گاهی اوقات این موضوع در آن ها اضطراب و نگرانی ایجاد می کند و امکان دارد تصور کنند که از لحاظ اخلاقی صحبت درباره ی این مطلب بد است و بدین علت کمرو بارآیند. در این مورد، مشاور باید آن ها را راهنمایی کند و به آن ها بگوید که این جوش ها مربوط به کار غده ها هستند و آنان را ترغیب و وادار سازد که درباره ی آن ها صحبت کنند.

هـ) صدا مخصوصاً در پسران تغییر می کند و همین موضوع باعث ناراحتی آنان می شود.

و) نوجوانان اشتهای خوبی دارند و همه چیز را و آن هم به مقدار زیاد می خورند.

ز) مهمترین مسأله، بلوغ و تغییرات جسمی و روانی همراه با آن است که معمولاً در این دوره به وقوع می پیوندد. مشاور باید بتواند به راحتی و بدون احساس خجالت، اطلاعات لازم و درست را در اختیار دانش آموزان قرار دهد و به خصوص به اصلاح تصورات نادرست آن ها بپردازد. مشاور باید از ویژگی های رشد و نمو جسمی و تغییرات رفتاری حاصل از آن، آگاهی داشته باشد.

بدیهی است که باید اختلافات فردی را هم در نظر داشت. ممکن است مطلبی واحد برای یک نوجوان نگران کننده و برای دیگری درمان کننده باشد یک دختر بلند قد ممکن است به خود ببالند در حتلی که امکان را دارد دیگری با همان قد از این که باید خم شود تا بتواند دوستانش را را ببوسد، یا اصولاً به علّت حساسیت نسبت به بلندی قد خود، ناراحت و نگران باشد یا آن که ممکن است یک نوجوان به علت زشت رویی، به شلوغ کردن و دیگری به همان علت گوشه گیر شود. هر یک از تغییرات ممکن است در نوجوان اضطراب ایجاد کند در حالی که برای پدر و مادر آن ها ناشناخته باشد.

2- رشد و نمو ذهنی: نوجوانان فوق العاده کنجکاوند ممکن است هر یک از آنان، صدها سؤال داشته و در پی یافتن پاسخ آن ها باشند و حتی نتوانند برای شنیدن پاسخ ها، آرام بگیرند. علایق و سؤالات آن ها متفاوت است. ممکن است به علوم، موسیقی یا کتاب های طنز، ادبیات و غیره علاقمند باشند یا آن که امکان دارد ساعت ها پای تلویزیون بنشینند یا وقت خود را در زمین بازی یا در خواب و خیال بگذارند.

3- رشد و تکامل عاطفی و اجتماعی: نوجوانان از جهتی کودک و از سویی بزرگند و به همین دلیل، احتیاج زیادی به امنیت و محبّت دارند. آن ها معمولاً از همسالان خود تقلید می کنند ولی به بزرگترها هم متکی هستند. در این دوره حس شدید رقابت یا حس برتری جویی در آن ها به وجود می آید. در دوره ی دبیرستان، روابط دوستانه در دانش آموزان تغییر می کند. پسرها و دخترها مایلند با گروه همجنس خود باشند. عده ای برای خود یک دوست بسیار صمیمی انتخاب می کنند و همیشه با او هستند ولی عده ای مایلند با گروه باشند. در این سنین توجه به جنس مخالف در دختران بیشتر به وجود می آید. پسرها سربه سر دخترها می گذارند ولی این موضوع بیشتر جنبه ی معاشرت و همبازی بودن دارد نه به معنای جنسی. در مواردی در پسران نیز توجه به جنس مخالف به وجود می آید و آن ها تمایل پیدا می کنند که دوست غیر همجنس داشته باشند. دیگر ویژگی نوجوانان این است که می خواهند اعتماد به نفس خود را نشان دهند. به طور کلی، نوجوانان در این سن، شغلی ندارند، ولی امکان دارد صاحب مشاغلی نیز باشند. این امر به فرهنگ و شرایط اقتصادی، بستگی دارد. مثلاً در روستاهای ایران، اغلب نوجوانان کار می کنند.

4- رشد و نمو مذهبی: به طور کلی، در سنین پایین، کودکان در امور مذهبی از پدر و مادر خود تقلید می کنند و با آن ها به مسجد و مجالس مذهبی می روند. ولی در اوایل نوجوانی عده ای اراده می کنند شخصاً در این باره تصمیم می گیرند و در بعضی از موارد با پدر و مادر اختلاف نظر پیدا می کنند. نوجوانان در 14 15 سالگی، فلسفه ی مذهبی خود را پی ریزی می کنند. در این زمینه، مشاور باید به نوجوان کمک کند تا عجولانه و نسنجیده، تغییری در اعتقادات مذهبی خود ندهد یا آن که این تغییر، عاقلانه باشد. بدیهی است که در اغلب جوامع، تغییر مذهب مشکل است و فرضاً اگر موارد نادری دیده شود به صورت مخفیانه، یا خیلی با احتیاط صورت می گیرد زیرا: عقاید مذهبی از ابتدای تولد به تدریج در فرد نفوذ کرده اند و عمیقاً در وی اثر گذاشته اند. تمام خصوصیاتی که با آن ها بزرگ می شویم، شخصیت ما را تشکیل می دهند. و ایجاد دگرگونی شدید در آنها، ما را ناراحت
می کند. در زمینه ی رشد و نمو مذهبی، سه خصیصه در نوجوانان دیده می شود.

1- رؤیایی فکر می کنند.

2- کمال گرا هستند، یعنی خواستار بهترین و عالی ترین هستند.

3- دوست دارند به دیگران خدمت کنند (به خصوص در مواردی که دلایل منطقی داشته باشند.)

در زمینه ی اعتقادات دینی نیز اختلافات فردی وجود دارد یکی ممکن است پیرو هیچ دینی نباشد، دیگری ممکن است در گیجی و آشفتگی فکری به سر برد، یکی وسواس گونه از ابتدا برای بنا کردن اعتقادات مذهبی خود به مطالعه بپردازد، دیگری در مخالفت با خانواده و جامعه، با مذهب از در ستیز درآید و ...

نکته ی مهم در مشاور این است که مشاور باید بدون این که مذهب خود را تحمل کند مراجع را در زمینه ی مذهب و خط مشی مذهبی، راهنمایی کند. او به نوجوانی که کمی علاقه ی مذهبی داشته باشد. بهتر می تواند کمک کند ولی در هر حالت، باید از تحمیل عقاید مذهبی خود جداً بر حذر باشد. (راهنمایی و مشاوره گروهی):

راهنمايي ومشاوره گروهی:

برابر تعریف بروس شرتز ، استون (1971)، مشاوره گروهی جریانی است که در آن یک مشاور در یک زمان با چندین مراجع (دانش آموزان) ارتباط دارد. عده ای از صاحب نظران، تعداد دانش آموزان مورد مشاوره را حداکثر تا 6 نفر توصیه کرده اند و عده ای دیگر، تعداد اعضای گروه از بین 4 تا 8 نفر پیشنهاد کرده اند ولی بهتر است این تعداد از 10 تا 12 نفر تجاوز نکند. در مشاوره ی گروهی، به دانش آموزانی که دارای مشکلات، نیازمندی ها و علایق مشابه هستند در جلسه ی مشاوره ای واحدی، به طور همزمان در جهت نیازمندی و مشکلاتشان، کمک می شود. در این نوع مشاوره، مشاور ابتدا بحث را با یکی از دانش آموزان شروع می کند و به تدریج کلیه ی آنان را راهنمایی می کند. تا در مورد مسائل و مشکلات مورد نظر به بحث و گفتگو بپردازند و سعی می کند که در جریان مشاوره، فرصت بحث و تبادل نظر برای همه ی اعضا فراهم شود. معمولاً جلسات، مشاوره گروهی از 45 دقیقه تا یک ساعت طول می کشد. و مشاور سعی می کند تا دانش آموزان شرکت کننده در مورد مسائلی که مطرح می شود به اضهار نظر بپردازند و در مورد علل و راه حل های احتمالی، به صورت مشترک به تفکّر و بحث بپردازند. مالر هشت زمینه را که برای انجام مشاوره ی گروهی مناسب می داند به شرح زیر ذکر می کند:

1- دانش آموزانی که نیاز دارند افراد مختلف را بشناسند و از چگونگی درک آن ها نسبت به مسائل آگاه گردند.

2- فردی که نیاز دارد به دیگران، بخصوص به افرادی که با او تفاوت دارند احترام بیشتری بگذارند.

3- دانش آموزی که به کسب مهارت های اجتماعی از قبیل : محبت کردن در جمع و ایجاد رابطه با دیگران نیاز دارد.

4- دانش آموزانی که نیاز دارند با دیگران، همکاری و تشریک مساعی کنند و بدان وسیله نسبت به جمع احساس تعلق پیدا کنند.

5- فردی که مایل است در آزادی، درباره ی نگرانی ها، مسائل و ارزش ها به گفتگو بپردازد.

6- دانش آموزانی که احتیاج دارند عکس العمل دیگران را نسبت به مسائل و علایق خود بدانند.

7- دانش آموزی که حمایت همسالان خود را مفید می داند.

8- فردی که ترجیح می دهد به تدریج در مشاوره شرکت کند ولی چنان چه مشاوره تهدید کننده باشد از آن کناره گیری می کند.

موقعیت و فنون مشاوره ی گروهی:

با این که مشاوره گروهی به عنوان کمک به مشاوره ی فردی به کاربرده می شود امّا در کاربرد آن منظور این است که مکمل مشاوره ی فردی قرار گیرد. بیشتر فنونی که در مشاوره ی فردی اعمال می شود، در مورد مشاوره ی گروهی نیز باید اعمال شود.

پاره ای از فنون و شرایط مشاوره ی گروهی به شرح زیر است:

1- محیط مشاوره ی گروهی باید امن، آزاد، پذیرا و گرم باشد و شرکت کنندگان، در بررسی و بیان احساسات خود، با کمال اطمینان و با رعایت احترام استقبال، عمل کنند.

2- مشاوره باید فنونی را به کار ببرد تا اعضای گروه، احساس های خود را بیان کنند.

3- ایجاد رابطه ی خصوصی بین اعضای گروه یکی دیگر از اموری است که باید مورد توجه مشاور قرار بگیرد.

4- در مشاوره گروهی برای آن اعضای گروه در تصمیم گیری ها، مسئولیت بپذیرند، باید در آن ها حس اعتماد به وجود آید.

5- موقعیت مشاوره ی گروهی موجب ارضای عواطف اعضای گروه می شود و در آن ها فرصت ابراز یگانگی و ارتباط با دیگران به وجود می آورد.

6- در مشاوره ی گروهی، اعضای گروه ضمن این که از کمک دیگران بهره مند می شوند، خود نیز به دیگران کمک می کنند. در عین حال، رابطه ی موجود بین آن ها، در آنان صمیمیت ایجاد می کند. در رفتار آن ها نسبت به یکدیگر اثر می گذارد و این تأثیر متقابل و تبادل کمک، موجب رشد آنان می شود.

7- مشاوره گروهی جریانی پیچیده است و مشاوره ضمن این که باید به بحث و گفت و گوی افراد توجه کند، باید تأثیراتی را که اعضا به صورت متقابل بر یکدیگر می گذارد نیز درک کند.

8- برای دانش آموز، مشاوره گروهی، کمتر از مشاوره ی فردی، تهدید کننده است زیرا در گروه همسالان وی انجام می گیرد.

9- در مشاوره ی گروهی، مشاوره بیشتر حالت تسهیل کننده دارد و به اعضای گروه فرصت بیان و فعالیت می دهد.

10- بسیاری از مواقع، اعضای گروه، نظرها و پیشنهادهای همسالان خود را می پذیرند در حالی که اگر این نظریه ها به وسیله ی بزرکسالان ابراز می شود آنان این نظرها را نمی پذیرند. در مشاوره گروهی این مسأله موجب می شود که دانش آموزان، تصمیمات جلسات مشاوره را به عنوان تعهداتی که خود پذیرفته اند به مورد اجراء بگذارند.

11- در مشاوره ی گروهی، به علت تبادل افکار، ممکن است موقعیت های جالب توجهی برای حل مشکلات، مطرح شود یا پیش بیاید.

12- در عین پیچیدگی مشاوره ی گروهی، در آن اعضا معمولاً فعالیت بیشتری دارند و از مشاور توقع کمتری دارند. به طوری که گاهی اوقات ممکن است وی به صورت یک ناظر در جمع شرکت داشته باشد. ضاهراً ایفای نقش مشاور در برابر اعضاء از ایفای نقش در مشاوره ی فردی، با سهولت بیشتری انجام می گیرد.

13- مشاوران مدارس، برای این که جلسات مشاوره ی گروهی برای انواع مشکلات تشکیل شود، باید قسمتی از وقت خود را بدین منظور اختصاص دهند. در این صورت، برای دانش آموزان مختلف که مشکلاتی متفاوت دارند، امکان بهره برداری از این نوع مشاوره به وجود می آید. در این صورت، دانش آموزی که از شرکت در یک مشاوره ی گروهی، پیشرفتی احساس نمی کند خواهد توانست خود را با گروه دیگری سازش دهد که مشکل او با موضوع مورد بحث آن ها شباهت بیشتری دارد.

14- مشاوره ی گروهی به علت پیچیدگی خاص و نیاز به تمرکز و دقت روی افراد مختلف، از مشاوره ی فردی مشکل تر است به همین دلیل، مشاوران باید در اینئ مورد تعلیمات کافی ببینند تا در این نوع مشاوره، با موفقیت عمل کنند. البته به علت آن که در بسیاری از موارد فنون لازم برای انجام مشاوره ی گروهی با فنون لازم در مشاوره فردی یکسان است. لازم است مشاور در مشاوره ی فردی اطلاع و تجربه ی کافی داشته باشد.

نتایج و اثرات مشاوره ی گروهی

مشاوره ی گروهی به عنوان یکی از خدمات راهنمایی، با اینکه در مدارس مورد پذیرش واقع شده، ولی باید مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.بدیهی است که مشاوره ی گروهی نمی تواند جانشین مشاوره ی فردی شود. ولی در برخی موقعیت ها، امکان کمک به ، دانش آموز را از طریق مشاوره ی گروهی بیشتر است. در مواردی که مشکل دانش آموز ایجاد می کند که وی با دیگران تماس برقرار کند و در گروه کاملاً احساس امنیت کند، مشاوره ی گروهی مناسب تر است.

در زیر پاره ای از نتایج مشاوره گروهی که از تجارب و اضهار نظر متخصصان فن برگرفته شده ذکر می شود:

- در مشاوره ی گروهی، دانش آموز متوجه می شود که تنها او نیست که مشکلاتی دارد بلکه دیگران هم نظیر او مسائلی دارند.

- دانش آموز چگونگی ایجاد رابطه با دیگران و دیگر مهارت های اجتماعی را می آموزد.

- فرصت ارضای نیازهای عاطفی، احساس امنیت و سایر نیازهای مشابه آن برای فرد فرد اعضای گروه فراهم می شود.

- دانش آموز به تدریج احساس می کند که می توان به دیگران اعتماد کرد.

- بصیرت دانش آموز در مورد مسائل و احساس های درونی وی گسترش می یابد.

- در مشاوره ی گروهی، نیاز افراد به پذیرفته شدن در جمع و نیاز به پیروی از گروه، ارضا می شود و در دانش آموزان، حس استقلال طلبی رشد می کند.

- محیط آزاد مشاوره ی گروهی موجب می شود که دانش آموز احساسهای خود را درباره ی خود و دیگران و همچنین عقایدش را بیان کند و در نتیجه خود را می پذیرد و بهتر می شناسد.

- مشاوره ی گروهی امکان تماس بیشتر دانش آموز را با اولیای مدرسه فراهم می سازد و این امر، احساس وابستگی دانش آموز را به مدرسه بیشتر می کند.

- در مشاوره ی گروهی، دانش آموزان لزوم احترام به حقوق دیگران را می آموزد.

در مشاوره ی گروهی، به دانش آموزان فرصت عقده گشایی و بیان ناراحتی ها و مشکلات داده می شود و در نتیجه، نگرانی ها و اضطراب آنان تسکین می یابد.

- مشاوره ی گروهی به بعضی از دانش آموزان که نمی توانند مشکلات خود را به طور خصوصی مطرح کنند کمک بزرگی می کند این دانش آموزان با شرکت در جلسات مشاوره ی گروهی از خدمات مشاوره ای برخوردار می شوند.

مواردی که مراجعان باید در مشاوره ی گروهی رعایت کنند:

1- مراجع باید قبل از شرکت در مشاوره ی گروهی هدف یا اهداف خود را مشخص کند.

2- در مشاوره ی گروهی مراجع باید به دقت گوش دهد و ضمن کمک گرفتن، دیگران به حل مشکلات کمک کند.

3- مراجع باید مشکلات خود را در گروه مطرح کند و مسأله ای را پوشیده نگذارد.

4- مراجع باید مسأله ای را که در گروه مطرح می شود محرمانه تلقی کند و آن ها را در خارج باز گو نکند.

5- مراجع باید به صورت منظم و با کمال، حوصله در جلسات شرکت کند و تا پایان وقت جلسه آن را ترک نکند (مگر با اجازه ی مشاور)

6- مراجع باید با گروه هماهنگی داشته باشد و بداند که تصمیمات جمعی، به وسیله ی تمام اعضای گروه اتخاذ می شود.

مواردی که مشاور باید در مشاوره ی گروهی رعایت کند:

1- مشاور باید اعضای گروه را بر اساس جنس، سن، نوع مشکل، انتخاب کند. بنابراین قبل از مشاوره ی گروهی، باید اعضای شرکت کننده مصاحبه به عمل آید از نظر جنس نیز بهتر است جلسات دختران جدا از پسران تشکیل شود.

2- جلسات معمولاً هفته ای یکبار یا دو نوبت تشکیل می شود و تا زمان حل مشکل ادامه می یابد.

3- اتاق مشاور باید طوری انتخاب شود که به دور از سرو و صدا باشد و برای همه ی اعضا جا داشته باشد و بهتر است صندلی ها به صورت دایره ای چیده شوند.

4- در صورت توافق همه ی اعضاء ضبط جریان مشاور باید در مورد هدف و روش مشاوره ی گروهی و دستورالعمل جلسات مشاوره به اختصار مطالبی بیان کند و از اعضاء نظر بخواهد و سپس به اعضاء نوبت صحبت دهد و به رهبری جلسه بپردازد و در ضمن لازم است اعضای گروه در ابتدای جلسه معرفی شوند.

6- بهتر است اعضای گروه از بین داوطلبان انتخاب شوند و کمی به اجبار در گروه وارد نشود به علاوه پس از شروع مشاوره به ویژه در مورد مشکلات روانی و عاطفی، فرد جدیدی به گروه اضافه شود.

7- در جلسات اولیه، اعضای گروه باید کاملاً یکدیگر را بشناسند و به آن ها فرصتی داده شود تا بتوانند به یکدیگر اعتماد کنند.

8- در مشاوره ی گروهی، مشاور باید مراجعان را مانند مشاوره ی فردی بپذیرد. به آنان احترام بگذارد. قوانین و مقررات گروه را رعایت کند. وقت جلسه را در نظر بگیرد و ترتیبی بدهد که همه بتوانند با نظم و ترتیب، مطلب خود را بیان کنند.

9- سرانجام چون جلسه باید حُسن ختام داشته باشد. مشاور باید در پایان به جلسه مشاوره:

- دقایقی قبل از پایان جلسه، زمان ختم جلسه را اعلام کند.

- بحث جلسه را خلاصه و از آن نتیجه گیری کند.

- مسیر فعالیت آینده و وقت جلسه ی بعدی را مشخص سازد.

- در صورتی که آخرین جلسه ی مشاوره ی گروهی باشد. علاوه بر خلاصه کردن و نتیجه گیری از جریانات جلسات مشاوره برای پیگیری و نتایج حاصل از مشاوره ی انجام شده، برنامه ریزی کند.

نگهداری سوابق و فرم مشاوره ی گروهی:

پس از پایان جلسه ی مشاوره ی گروهی، به منظور مراجعات بعدی، مشاور باید خلاصه ای از جریان مشاوره تهیه کند و آن را در پرونده ی خاص حفظ کند. خلاصه گزارش مشاوره های گروهی علاوه بر این که در امور پژوهش و تنظیم برنامه های بعدی مشاوره های گروهی حالت مبنا را دارد در مشاوره های فردی شرکت کنندگان نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

مزایای مشاوره گروهی:

تشکیل گروه های مشاوره مزایایی به شرح زیر دارد:

1- صرفه جویی در وقت: مشاوران می توانند در این گروه ها وقتی را که صرف یک نفر می کنند به 8 نفر اختصاص دهند.

2- افزایش قدرت مواجهه با دنیای واقعی: بسیاری از مشکلات افراد ماهیت بین فردی دارند. شرکت در گروه سبب می شود تا فرد با این مشکلات در یک زمینه ی اجتماعی برخورد کند و از افرادی که مشکلاتی شبیه به وی دارند باز خورد دریافت دارد. تإثیر این گونه بازخوردها از آنچه مشاور می دهد بیشتر است به علاوه این گروه ها بخش کوچکی از جامعه هستند که افراد می توانند در آن ها با فشار همسالان مواجه شده و نفوذ اجتماعی و هما هنگی را تجربه کنند.

3- رشد شخصی و خودیابی: افراد در این گروه ها فرصت می یابند تا رفتارهای جدیدی را انجام داده و برای آن ها حمایت و بازخورد دریافت کنند. این امر منجر به رشد شخصی و خودیابی آنان در محیطی امن از دنیای واقعی می شود.

4- ایجاد احساس حمایت و امنیت: مشاوره ی گروهی به افراد شرکت کننده فرصت می دهد تا مشکلات خود را کشف کنند با احساسات، مشکلات تجربه های دیگران نیز آشنا شوند بیان مشکلات برای دیگران باعث ایجاد صمیمیت، اعتماد و رابطه ی نزدیک می شود. گروه نیز برای آنان نقش نظام حمایتی را ایفا می کند و منبع مهمی از امنیت به حساب می آید.

5- بهبود مهارت های بین فردی: افراد در حین حل مسائل خود، مهارت های مربوط به روابط بین فردی را در رهبر و سایر اعضای گروه مشاهده نمود و یاد می گیرند. آنان می آموزند تا به صحبت های دیگران گوش دهند. با آنان همدلی نمایند و در مواقع لازم به ایشان بازخورد بدهند. آموختن این گونه مهارت ها به بهبود روابط بین فردی می انجامد.

6- افزایش خود پنداری مثبت: مراجعان نه تنها از دیگران، کمک دریافت می دارند بلکه خود نیز به آنان کمک می کنند که منجر به خودپنداری مثبت در آنان می شود.


 

نوشته شده توسط روحاني در یکشنبه شانزدهم خرداد 1389 ساعت 21:15 موضوع | لینک ثابت